5 ontwikkelingen

1. Het Nieuwe Telen

Telen met een andere manier van vochtbeheersing. Normaal gesproken gaan de ramen in de kas open of wordt energie gebruikt om de kas van overtollig vocht te ontdoen. Bij Het Nieuwe Telen wordt de lucht gedroogd door koelere (dus drogere) buitenlucht via een installatie binnen te halen. Zo kun je de kas meer isoleren met onder andere schermdoek, waardoor je minder warmteverlies hebt.

2. Licht

Van gratis zonlicht zou optimaal gebruik gemaakt moeten worden. Er worden kasdekmaterialen ontwikkeld die natuurlijk licht beter doorlaten, met een aanzienlijk hogere isolatiewaarde.

3. Zonne-energie

Zonne-energie benutten voor verwarming en elektriciteitsopwekking. De kas is de zonnecollector. Van de huidige semi-gesloten praktijkprojecten waarbij warmte en koude in de grond wordt opgeslagen, voldoen de resultaten nog niet helemaal aan de verwachtingen.

4. Aardwarmte

Aardwarmte is warmte in diepere aardlagen (dieper dan 1500 meter). Drie tuinders in Nederland werken eraan. Meer plannen staan op stapel. De kosten zijn echter erg hoog en worden dus niet snel terugverdiend.

5. Biobrandstoffen

Een duurzaam alternatief voor aardgas. Gebruik van lokaal beschikbare biomassa uit bossen, mest, de groenvoorziening of agrarische reststoffen wordt gezien als een duurzame optie.

Duurzame initiatieven op kleine schaal

In de agrarische sector bruist het van de duurzame initiatieven op het gebied van energie. Volgens Henk Brink, bestuurder bij LTO-Nederland, zijn er veel boeren die bezig zijn met duurzame projecten. “We hebben het over initiatieven op kleine schaal, zoals vergisting van onder meer mest, om biogas te produceren, maar ook over kleine windmolentjes op het dak van de boerderij, warmteterugwinning van de warmte uit de melk of uit de varkensstal en ga zo maar door. Vaak voor eigen gebruik, maar het zou fantastisch zijn als je met dit soort dingen een dorp of een regio kunt voorzien van energie. Energiewinning is een extra stukje inkomen voor boeren, maar men beseft ook dat duurzaamheid belangrijk is voor de toekomst van het land en van de agrarische sector.”

Energielasten naar beneden

Hetzelfde geldt voor de glastuinbouw. Het gaat hier om 10.000 hectare aan kassen in Nederland, in bezit van 6000 bedrijven. Volgens Piet Broekharst van het Productschap Tuinbouw zijn tuinders en kwekers al van oudsher altijd bezig met het zoeken naar manieren om de energielasten naar beneden te brengen. “Vijfentwintig procent van de productiekosten zit in energie. Tuinders hebben dus een natuurlijke focus op energiebesparing.”

Energiebesparing en CO2-reductie

Sinds 1990 wordt volgens Broekharst al de helft minder aan energie verbruikt. En ook de CO2-emissie is fors gedaald, met een kwart. “Juist omdat de focus zo sterk op energiebesparing ligt, is de tuinbouw een heel innovatieve sector. Tuinders zijn gespitst op innovaties, die ze zo snel mogelijk willen toepassen en werken daarom samen met het bedrijfsleven, onderzoekers en de overheid. “Er gebeurt heel veel op dit gebied,” Aldus Broekharst. “Met energiebesparing en CO2-reductie gaat het dus goed, de ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie gaan minder snel. De economische crisis betekent dat er minder wordt geïnvesteerd. Duurzame energie is nog niet rendabel. Je zou de warmte die ’s zomers in de kas komt, moeten bewaren om die warmte ’s winters te gebruiken. Er wordt wel over nagedacht, en er is ook al 200 hectare van gebouwd, maar het systeem moet nog worden verbeterd.”

Gebruik aardwarmte is duur

Ook duurzame initiatieven als het gebruik van aardwarmte of biomassa zijn duur. “De technieken zijn er zeker, maar kosten handenvol geld. Bij biomassa moet je bovendien samenwerken met bijvoorbeeld boeren of andere partijen die mest of hout leveren. Het aandeel biomassa in de energievoorziening stijgt, maar het gaat langzaam. Dat geldt ook voor het gebruik van aardwarmte. Die techniek is duur en de terugverdientijd is dus lang bij de huidige gasprijzen. De tuinders moeten eerst weer wat meer vet op de botten krijgen, maar de ontwikkelingen op dit gebied gaan zeker door. Er liggen heel veel plannen klaar om te beginnen.”

Doelstellingen 2020

De glastuinbouw heeft afspraken gemaakt met de overheid om in 2020, de sector 20 procent duurzamer te hebben. Broekharst: “Op dit moment lopen we iets achter. Dat geldt overigens ook voor andere sectoren in Nederland. De tuinbouw wil ook dat in 2020 elke nieuwe kas klimaatneutraal is. Oude kassen verdwijnen in de loop der tijd natuurlijk, dus op den duur zal de hele tuinbouwsector klimaatneutraal zijn.”

Te weinig subsidie voor boeren

Volgens Henk Brink valt het voor boeren niet mee duurzame initiatieven op te starten. “Ze willen wel, maar raken gefrustreerd doordat de overheid nog een te weinig consistent duurzaamheidsbeleid voert. Want uiteindelijk zijn voor dit soort initiatieven subsidies nodig, omdat er fors geïnvesteerd moet worden in installaties. Vorig jaar zijn bijvoorbeeld bij de overheid 130 duurzaamheidsprojecten ingediend. Daarvan zijn er slechts dertig gehonoreerd, want toen was het subsidiegeld op. Als je kijkt naar Duitsland: daar wordt al jaren een duurzaamheidssysteem gehanteerd. Daar ontstaat een hele nieuwe economie, met initiatieven zoals ‘vergisting, wind en zon’. Wij lopen daarbij ver achter. Een gemiste kans. De (technische) mogelijkheden zijn er volop, maar de boeren krijgen nog te weinig kans om die mogelijkheden te benutten.”